Dit is een bonusaflevering van de Slimmer Presteren Podcast, over sport, onderzoek en innovatie. In deze aflevering heeft Gerrit Heijkoop het met Remco Schouten van CyclOn over:
Waarom je fiets schoonmaken niet over snelheid gaat
Je fiets schoonmaken levert je vrijwel geen tijdwinst op. Dat is het eerlijkste antwoord dat je kunt krijgen, en het komt uitgerekend van iemand die bij een fabrikant van schoonmaakmiddelen werkt.
Remco Schouten doet de productontwikkeling bij CyclOn. Er zijn metingen gedaan, met universiteiten en met partners, maar het gaat om hele kleine fracties in de wrijvingsweerstand van de ketting. Voor een profploeg telt een enkele watt. Daaronder is zo’n verschil met geen enkele vermogensmeter betrouwbaar vast te stellen.
Wie echt snelheid zoekt, vindt die eerder in zijn bandenkeuze. Waarom je je fiets dan toch schoonmaakt, zit niet in je tijd maar in je onderdelen.
Daarvoor maakt Remco een scherp onderscheid, en meer hoef je eigenlijk niet te onthouden: heb je in het droge gereden, of in het natte? Dertig kilometer over droog asfalt maakt een fiets niet vies genoeg om te poetsen.
Na een natte rit ligt dat anders. Zet je de fiets nat in de schuur, dan blijft dat water staan en kunnen ketting en onderdelen gaan roesten. Dat noemt Remco het allerergste wat er met een fiets kan gebeuren.
Moet je kiezen welk deel je aanpakt, kies dan de aandrijflijn: de ketting, de tandwielen voor en achter en de derailleurwieltjes. Dat is het deel dat het eerst roest.
Meteen beginnen is belangrijker dan grondig poetsen
De verleiding is groot om de modder eerst te laten opdrogen en hem er later af te borstelen. Begrijpelijk, zeker als de douche lonkt. Toch is meteen beginnen beter.
Opgedroogd vuil krijg je er veel moeilijker af, dus uitstellen kost je later extra werk. En ondertussen staat dat water uren op je fiets.
Heb je een wateraansluiting, spoel de fiets dan direct af zodat zand en troep er meteen af gaan. Daarna werk je in drie stappen: nat maken, schoonmaken en beschermen.
Dat hele rondje hoort in een kwartier tot twintig minuten te passen. Het is dus geen middag werk, maar ongeveer de tijd die je kwijt bent aan omkleden en opruimen na een rit.
Hogedrukspuit, tuinslang en de lagers die je niet hoort
Dan de vraag die het vaakst terugkwam. In het veldrijden en in de Ronde van Frankrijk staan de mecaniciens vrolijk met hogedrukspuiten te werken. Mag dat nou wel of niet?
Het advies is om het te vermijden. Water dat er met kracht op gaat, komt in je lagers terecht, precies waar je het niet wilt hebben.
Dat de profs het wel doen heeft een saaie verklaring. Zij vervangen lagers vaker, blazen alles direct droog met een compressor, en hun lagers zitten goed in het vet.
Gebruik je er toch een, houd dan afstand en mijd de gevoelige punten: het balhoofdstel, de trapaslagers en de wiellagers. Een tuinslang met normale druk is minder spannend, mits dat vet nog op orde is.
Hetzelfde geldt voor je schoonmaakmiddel. Een agressieve ontvetter kan diezelfde lagers aantasten, want die zitten vlak naast je aandrijflijn. Houd frame en aandrijflijn daarom gescheiden: een zacht, shampooachtig product voor het frame en een gerichte kettingreiniger voor de rest.
En dan de controle die je vanavond nog kunt doen. Draai je stuur heen en weer en luister. Klinkt het rauw, dan is je balhoofdstel toe aan onderhoud. Voor je wielen en trapas haal je de ketting even van het tandwiel zodat alles vrij draait. Een lager dat goed in het vet zit, hoor je niet.
Hoe lang gaat een fietsketting echt mee?
Elke duizend kilometer een nieuwe ketting. Dat is het advies dat veel fietsers ooit hebben gehoord. Remco vindt dat veel te snel en zit eerder op drie- tot vijfduizend, afhankelijk van de omstandigheden waarin je rijdt.
Maar het getal is niet waar het om draait.
Er bestaat een meter van een paar euro die je op je ketting legt en die aangeeft hoeveel procent hij versleten is. Vervang je de ketting voordat hij de 50 procent raakt, dan blijven je tandwielen heel.
Rijd je hem helemaal uit, dan slijt hij zich in die tandwielen in en moet je die er uiteindelijk bij vervangen. Een ketting is een stuk goedkoper dan een cassette, dus vaker vervangen is voordeliger.
Je kunt een ketting trouwens ook te schoon maken. Haal je al het vet eruit, maak je hem droog en doe je er verder niets mee, dan is hij niet meer gesmeerd en gaat hij piepen of rauw lopen.
De werkwijze die dat voorkomt is simpel. Smeer de ketting, laat het even intrekken en haal daarna een doek langs de zijkanten. De binnenkant moet gesmeerd zijn, de buitenkant juist zo schoon mogelijk, want vet aan de buitenkant trekt alleen maar vuil aan.
Welk middel er precies op moet, olie of wax, komt uitgebreid aan bod in aflevering 277.
Schijfremmen schoonmaken en piepen voorkomen
Het uitgangspunt bij remmen is geruststellend: werkt het goed, blijf er dan vooral vanaf.
Wat Remco wel altijd doet, is de remschijven schoonmaken met brake cleaner. Dat laat geen residu achter, en daar gaat het om. De bike cleaner of kettingreiniger waarmee je de rest van je fiets wast, wil je juist niet op je remschijf hebben.
Daarna volgt zijn favoriete truc. Rijd twee keer de straat op en neer en rem een paar keer stevig. Het blokje wordt warm en brandt het laatste restje eraf. Honderd meter is al genoeg.
Piepen heeft drie oorzaken: vuil op de schijf, vet op de schijf of het blokje, of verglazing, een dun laagje dat zich op de schijf vormt.
Tegen dat laatste helpt vooral goed inremmen. Heb je nieuwe blokken of nieuwe schijven, laat ze dan eerst een keer echt warm worden voordat je ze serieus gaat gebruiken. Ze remmen daarna beter en gaan minder snel piepen.
Velgremmen vragen veel minder aandacht. Die neem je gewoon mee als je de rest van de fiets wast.
Beschermen, de stap die bijna iedereen overslaat
Stap drie wordt het vaakst vergeten, en dat is zonde.
De eenvoudige variant is een beschermspray die je na elke poetsbeurt op het frame spuit en met een doek uitwrijft. Dat geeft een beschermlaagje, zorgt voor minder vuilaanhechting, en de fiets ziet er simpelweg beter uit.
De stap daarboven is een nanocoating. De lak van een fiets is onder een microscoop nooit helemaal glad. Zo’n coating vult die oneffenheden op met nanodeeltjes, waardoor je een gladde laag krijgt waar vuil niet aan hecht en water vanaf loopt. Die bescherming houdt zes tot negen maanden. Op de aandrijflijn gebruik je hem niet.
Blijft over het onderdeel waar geen goede oplossing voor bestaat. Glad stuurlint maak je prima schoon met wat bike cleaner en een doekje. Kurkachtig lint is een stuk lastiger, en wit lint is en blijft een gevecht. Bijhouden is het enige wat werkt, dus eigenlijk begint het bij je materiaalkeuze.
Vergeet tot slot het droogmaken niet. Een microvezeldoek neemt veel meer water op dan een oud T-shirt, en met perslucht of een blazer kom je bij de boutjes en hoekjes waar water anders blijft staan.
Is het toch een keer misgegaan en staat er een bruin laagje op je ketting? Vaak is die nog te redden: goed afschrobben, droogmaken en opnieuw smeren.
Praktische take-aways
Leg een kettingslijtagemeter in je schuur
Het goedkoopste gereedschap met de grootste besparing. Een paar euro, en hij vertelt je precies wanneer je ketting eraan moet. Blijf je onder de 50 procent slijtage, dan vervang je alleen de ketting en niet de cassette erbij.
Concreet: meet je ketting één keer per maand en noteer de datum waarop je hem vervangt.
Gebruik twee doeken, niet één
Het meest onderschatte product in de schuur is geen middel maar gereedschap. Borstels, washandjes en microvezeldoeken. Een stevige borstel voor de aandrijflijn, een zachte voor het frame, en twee aparte doeken, want de doek voor je aandrijflijn wordt sowieso smerig.
Concreet: leg vanavond een tweede doek klaar en schrijf er met een stift “ketting” op.
Rem nieuwe remschijven eerst goed in
Nieuwe blokken of nieuwe schijven willen één keer echt warm worden voordat je ze gaat gebruiken. Doe je dat niet, dan remmen ze slechter en gaan ze eerder piepen door verglazing.
Concreet: rijd na montage een rustig rondje van een paar honderd meter en rem daarbij een stuk of tien keer stevig af.
Vragen die in deze aflevering worden beantwoord zijn
1. Wanneer moet je je fiets schoonmaken, en wanneer niet?
Dat hangt niet af van hoe vies hij eruitziet, maar van de omstandigheden waarin je hebt gereden. Na een droge rit van dertig kilometer wordt een fiets simpelweg niet vies genoeg om te poetsen. Na een natte rit is schoonmaken wel nodig, en dan het liefst meteen. Blijft het water op de fiets staan, dan kunnen de ketting en andere onderdelen gaan roesten, en dat is volgens Remco Schouten van CyclOn het ergste wat er kan gebeuren.
2. Waarom slijt je cassette mee als je je fietsketting te laat vervangt?
Rijd je een ketting helemaal uit, dan slijt hij zich in je tandwielen in en moet je die er uiteindelijk bij vervangen. Met een kettingslijtagemeter van een paar euro, die je op de ketting legt, zie je hoeveel procent hij versleten is. Vervang je hem voordat hij de 50 procent raakt, dan blijven de tandwielen goed. Een ketting is een stuk goedkoper dan een cassette, dus vaker vervangen is volgens Remco Schouten uiteindelijk voordeliger.
3. Wat kun je doen tegen piepende schijfremmen?
Piepen komt door vuil op de schijf, door vet op de schijf of het blokje, of door verglazing: een dun laagje dat zich op de remschijf vormt. Maak de schijven schoon met brake cleaner, want dat laat geen residu achter. Zorg dat de reiniger waarmee je de rest van je fiets wast er niet op komt. Rem daarna twee keer de straat op en neer stevig af, zodat het laatste restje eraf brandt.
4. Welk gereedschap voor fietsonderhoud wordt het meest onderschat?
Niet een middel, maar gereedschap. Remco Schouten noemt borstels, washandjes en microvezeldoeken als de producten die het verschil maken en die vaak ontbreken. Een stevige borstel voor de aandrijflijn, een zachte voor het frame. Ze zijn niet duur, gaan jarenlang mee, en werken veel makkelijker dan een oud T-shirt met een tandenborstel. Gebruik bovendien twee aparte doeken, want de doek voor je aandrijflijn wordt altijd smerig. klachten onderzoeken als de gangbare adviezen niet helpen.
Handige bronnen en links
- Aflevering 277, over fietsketting smeren met olie of wax:
https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-14/277-fietsketting-smeren-olie-of-wax/ - Aflevering 194, over wat je vermogensmeter je wel en niet vertelt:
https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-10/194-de-zegeningen-van-de-vermogensmeter-met-wielren-professor-rob-lamberts/ - Aflevering 206, over de juiste bandenkeuze op de fiets:
https://slimmer-presteren-podcast.nl/seizoen-10/206-slimmer-fietsen-met-de-juiste-bandenkeuze-volgens-jenning-huizenga/ - De webshop van CyclOn: https://www.cyclonbikecare.com/nl-nl/
